داوری چیست؟ تفاوت داوری با دادگاه و شورای حل اختلاف + مزایا
اگر میان دو یا چند نفر اختلافی به وجود بیاید، همیشه مراجعه به دادگاه تنها راهحل نیست. داوری روشی قانونی برای حل اختلاف است که در بسیاری از قراردادها پیشبینی میشود و میتواند با سرعت بیشتر، هزینه کمتر و حفظ محرمانگی، اختلاف را پایان دهد. در این مقاله با مفهوم داوری، تفاوت آن با دادگاه و شورای حل اختلاف و مزایای استفاده از آن آشنا میشوید.

داوری چیست و چه تفاوتی با مراجعه به دادگاه دارد؟
وقتی اختلافی میان افراد، شرکتها یا شرکای تجاری ایجاد میشود، معمولاً اولین راهی که به ذهن میرسد مراجعه به دادگاه است. اما قانون، روشهای دیگری نیز برای حل اختلاف پیشبینی کرده که یکی از مهمترین آنها داوری است. اگر میخواهید بدانید داوری چیست، چه مزایایی دارد و چه تفاوتی با رسیدگی در دادگاه دارد، این مقاله پاسخ مناسبی برای شما خواهد بود.
داوری چیست؟
داوری یکی از روشهای قانونی حل اختلاف است که در آن طرفین توافق میکنند به جای مراجعه به دادگاه، شخص یا اشخاصی بیطرف به اختلاف آنها رسیدگی کرده و تصمیم بگیرند. این شخص «داور» نامیده میشود.
در بسیاری از قراردادهای تجاری، ملکی، پیمانکاری و حتی برخی قراردادهای خانوادگی، بندی تحت عنوان «شرط داوری» وجود دارد که بر اساس آن، در صورت بروز اختلاف، ابتدا موضوع توسط داور بررسی میشود.
در حقوق ایران نیز داوری در قانون آیین دادرسی مدنی پیشبینی شده و یکی از شیوههای رسمی حل اختلاف به شمار میرود.
جایگاه قانونی داوری در حل اختلاف
قانون این امکان را برای افراد فراهم کرده است که اختلافات خود را با توافق، به داوری ارجاع دهند. این توافق میتواند:
هنگام تنظیم قرارداد انجام شود.
بعد از ایجاد اختلاف صورت گیرد.
داور از قبل مشخص شده باشد.
یا بعداً توسط طرفین انتخاب شود.
پس از قبول داوری توسط داور، وی با بررسی مدارک، شنیدن توضیحات طرفین و بررسی مستندات، رأی خود را صادر میکند.
در بسیاری از موارد، رأی داور همانند رأی دادگاه قابلیت اجرا دارد و در صورت رعایت شرایط قانونی، برای طرفین لازمالاجرا خواهد بود.
تفاوت داوری با دادگاه
هرچند هدف هر دو، حل اختلاف است، اما روند رسیدگی آنها تفاوتهای مهمی دارد.
۱. نحوه انتخاب رسیدگیکننده
در دادگاه، قاضی توسط قوه قضاییه تعیین میشود.
اما در داوری، طرفین معمولاً خودشان داور را انتخاب میکنند؛ بنابراین میتوانند فردی متخصص در همان حوزه را برگزینند.
برای مثال در اختلافات ساختمانی، انتخاب فردی آشنا با امور عمرانی میتواند تصمیم دقیقتری به همراه داشته باشد.
۲. سرعت رسیدگی
یکی از مهمترین مزایای داوری، سرعت بالاتر آن است.
پروندههای دادگاه معمولاً به دلیل حجم زیاد مراجعات، ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشند.
در مقابل، داوری معمولاً در مدت کوتاهتری انجام میشود و طرفین سریعتر به نتیجه میرسند.
۳. تشریفات رسیدگی
رسیدگی در دادگاه تابع تشریفات قانونی متعددی است.
اما در داوری، انعطاف بیشتری وجود دارد و روند رسیدگی میتواند سادهتر و متناسب با توافق طرفین باشد.
۴. محرمانگی
جلسات دادگاه معمولاً بخشی از فرآیند رسمی قضایی هستند.
در مقابل، داوری معمولاً محرمانه انجام میشود و اطلاعات پرونده کمتر در معرض دیگران قرار میگیرد.
این موضوع برای شرکتها، فعالان اقتصادی و افرادی که حفظ اسرار تجاری برایشان اهمیت دارد، یک مزیت مهم محسوب میشود.
تفاوت داوری با شورای حل اختلاف
شورای حل اختلاف نیز نهادی برای رسیدگی به برخی اختلافات است، اما با داوری تفاوت دارد.
مهمترین تفاوتها عبارتاند از:
شورای حل اختلاف بخشی از ساختار قضایی کشور است.
داوری بر پایه توافق طرفین انجام میشود.
اعضای شورا توسط مراجع قانونی تعیین میشوند، اما داور را معمولاً خود طرفین انتخاب میکنند.
صلاحیت شورای حل اختلاف محدود به موارد مشخص قانونی است، در حالی که بسیاری از اختلافات قراردادی میتوانند با توافق به داوری سپرده شوند.
مزایای داوری
سرعت بیشتر
کاهش زمان رسیدگی یکی از اصلیترین دلایل انتخاب داوری است.
هزینه کمتر
در بسیاری از پروندهها، داوری نسبت به فرآیند طولانی قضایی هزینههای کمتری برای طرفین ایجاد میکند.
انتخاب داور متخصص
امکان انتخاب فردی که دانش تخصصی در موضوع اختلاف دارد، باعث افزایش کیفیت تصمیمگیری میشود.
حفظ روابط طرفین
در اختلافات خانوادگی، شرکتی یا تجاری، داوری معمولاً فضای آرامتری نسبت به دادگاه ایجاد میکند و احتمال حفظ روابط کاری یا خانوادگی را افزایش میدهد.
اعتبار رأی
اگر داوری مطابق قوانین انجام شود، رأی صادرشده میتواند قابلیت اجرا داشته باشد و در بسیاری از موارد همانند رأی دادگاه از ضمانت اجرای قانونی برخوردار است.
چه اختلافاتی را میتوان به داوری سپرد؟
بسیاری از اختلافات قابل ارجاع به داوری هستند، از جمله:
اختلافات قراردادی
اختلافات تجاری
اختلافات ملکی
اختلافات پیمانکاری
اختلافات مالی
اختلاف میان شرکا
البته برخی دعاوی به موجب قانون قابل ارجاع به داوری نیستند و رسیدگی به آنها در صلاحیت مراجع قضایی باقی میماند.
چه زمانی داوری بهترین انتخاب است؟
داوری زمانی گزینه مناسبی است که:
طرفین تمایل به حل سریع اختلاف داشته باشند.
حفظ روابط کاری یا خانوادگی اهمیت داشته باشد.
موضوع اختلاف تخصصی باشد.
محرمانگی پرونده اهمیت داشته باشد.
طرفین بخواهند از تشریفات طولانی دادگاه اجتناب کنند.
داوری یکی از مهمترین روشهای قانونی حل اختلاف است که به افراد اجازه میدهد بدون طی کردن فرآیند طولانی دادگاه، اختلاف خود را توسط فرد یا افراد مورد اعتماد و متخصص بررسی کنند. سرعت بیشتر، هزینه مناسبتر، محرمانگی و امکان انتخاب داور از مهمترین مزایای این روش هستند. با این حال، انتخاب داوری باید با آگاهی از شرایط قانونی و متناسب با نوع اختلاف انجام شود.